Türk dünyasını birləşdirən həftə
Elnarə AKİMOVA
Bu günlərdə Bakıda Birinci Türkoloji Qurultayın 100 illiyinə həsr olunmuş Türk Dünyası Həftəsi keçirilir. Qeyd edək ki, tədbir Türk Dövlətləri Təşkilatı, TÜRKSOY, Türk Akademiyası və digər tərəfdaş qurumların iştirakı ilə təşkil olunub. Tədbirdə 20 ölkədən 80-ə yaxın tanınmış türkoloq alim və beynəlxalq təşkilatların nümayəndələri iştirak edirlər. Türk Dünyası Həftəsi türk dövlətləri arasında siyasi, iqtisadi, elmi və humanitar əməkdaşlığın yeni mərhələsini nümayiş etdirən mühüm beynəlxalq platforma kimi diqqət çəkir. 29 iyun-3 iyul tarixlərini əhatə edən tədbirlər çərçivəsində ortaq dil, təhsil, elm və mədəniyyət məsələləri, eləcə də Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində inteqrasiyanın dərinləşdirilməsi istiqamətində perspektivlər müzakirə olunur.
Milli Məclisin deputatı, tədbirdə yaxından iştirak edən Elnarə Akimovanın Hafta.az-a müsahibəsini təqdim edirik.
- Elnarə xanım, bu günlərdə xalqımız "Türk mədəniyyəti həftəsi" adlı qeyri-adi bir tarixin şahidi oldu. Bu barədə təəssüratlarınızı bilmək istərdik.
- Möhtərəm Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə gerçəkləşən mədəniyyət həftəsi Türk mədəniyyətinin tarixən nadir təsadüf olunan intellektual mahiyyətli bayramı kimi qeyd olundu. Türk dünyasının mənəvi yaxınlaşmasında bənzərsiz olan bu hadisəyə ev sahibliyi etmək, yüz il əvvəl olduğu kimi, bu gün də Azərbaycanı bütün türk dünyasınınin intellektual mərkəzinə çevirdi. Təbii ki, bunun elmi, mədəni aspektləri ilə yanaşı, bəlkə də daha çox siyasi-ideoloji hədəfləri var. Bilirik ki, Türkoloji qurultay təkcə dünya türkologiyasının tarixində deyil, Azərbaycan siyasi tarixində mühüm hadisəydi və hətta əminliklə demək olar ki, o dövrdə ən mühüm hadisəydi. Bir əsr əvvəl Bakıda reallaşan bu tarixi qurultay yüz ildir dünyanın humanitar platformasında ən aktual məsələlərdən biri olaraq qalır və getdikcə türk dövlətlərinin siyasi həyatına, türk düşüncəsinin məfkurəvi aspektlərinə sirayət edir. Bakının dünya türkologiyasının deyil, türk düşüncəsinin mərkəzinə çevrilməsinə rəvac verir. Niyə? Çünki qurultayda müzakirə olunan problemlər sırf elmi məsələlər idi, özündə tarixə, ədəbiyyata, linqvistikaya, etnoqrafiyaya dair ciddi məsələləri ehtiva edirdi. Alt qatda isə gələcəkdə yaradılacaq türk birliyinə yol açırdı ki, biz bu gün həmin tarixi prosesin iştirakçıları olduq!
Bu hadisə100 ildən sonrakı Azərbaycanın türk dünyasının nizamındakı məfkurəvi yerindən soraq verir. Birinci Türkoloji Qurultay 1926-cı ildə ona görə Bakıda çağrılmışdı ki, böyük rus alimi Bartoldun dediyi kimi, "əksər əhalisi türk olan cümhuriyyətlərin hamısına nisbətən Azərbaycan cümhuriyyəti və onun paytaxtı Bakı şəhəri universitet həyatını və ümumiyyətlə, elmi həyatı daha yüksək dərəcədə saxlamağa müvəffəq olmuşdur".
Yüz ildən sonra, yəni indi isə yüz illik yubiley təntənəsinin Bakıda keçirilməsi Azərbaycanın fərqli bir statusunu meydana qoyur. Azərbaycan artıq türk dünyasının siyasi-mədəni mərkəzlərindən biridir.
Türkoloji Qurultay sadəcə linqvistikaya, əlifbaya, ədəbiyyata, tarixə, etnoqrafik tədqiqatlara meydan açmaqla kifatəyətlənmirdi. Yubiley tədbirlərində onsuz da bu məsələlər barədə ətraflı söhbətlər getdi. Mən isə bu gün qısa olaraq, başqa bir istiqamət barədə danışmaq istəyirəm. Qurultayın Strasburqdan olan nümayəndəsi Menzelin dediyi kimi, Türkoloji Qurultay sivilizasiyalararası mədəni əlaqələrin perspektivlərini də müəyyənləşdirməyə çalışırdı. Bu baxımdan, düşünürəm ki, Cənab Prezidentin sərəncamı ilə Türkoloji Qurultayın yüz illik yubiley tədbirlərinin yüksək səviyyədə reallaşmasının ardıyca hümanitar təsisatlarımız prosesin davamı olaraq, mədəniyyətlərin ortaq nöqtəsinin müəyyənləşdirilməsi istiqamətinə də yönəlməlidir: Azərbaycan "Türk Mədəniyyəti Həftəsi" ilə dünyaya həm də bu mesajı verdi.
- Bakıda keçirilən Türk Dünyası Həftəsini türk dövlətləri arasında inteqrasiyanın gücləndirilməsi baxımından necə qiymətləndirirsiniz?
- Türk Dünyası Həftəsi təkcə mədəni tədbirlər silsiləsi deyil, eyni zamanda türk dövlətləri arasında siyasi, iqtisadi, elmi və humanitar əməkdaşlığın yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu nümayiş etdirən mühüm platformadır. Bu gün türk dünyasının coğrafiyası yüz milyonlarla insanı, zəngin təbii ehtiyatları, mühüm nəqliyyat dəhlizlərini və böyük iqtisadi potensialı özündə birləşdirir. Belə bir şəraitdə ortaq tarixə, dilə və mədəniyyətə malik dövlətlərin vahid platformada bir araya gəlməsi inteqrasiyanın dərinləşməsi baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın bu tədbirə ev sahibliyi etməsi ölkəmizin türk dünyasında oynadığı aparıcı rolun növbəti dəfə təsdiqidir. Son illər Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə həyata keçirilən layihələr Azərbaycanın türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın əsas təşəbbüskarlarından birinə çevrildiyini açıq şəkildə göstərir. Xüsusilə nəqliyyat, enerji, rəqəmsal iqtisadiyyat və humanitar sahələrdə həyata keçirilən birgə layihələr Türk Dünyası Həftəsinin praktiki nəticələrini daha da artırır. Dünyada geosiyasi rəqabətin gücləndiyi bir dövrdə türk dövlətlərinin ortaq maraqlar ətrafında sıx əməkdaşlıq etməsi regional sabitlik və təhlükəsizlik baxımından da mühüm amilə çevrilir. Bu baxımdan, Bakıdan verilən mesaj ondan ibarətdir ki, türk dövlətləri artıq yalnız tarixi və mədəni bağlarla deyil, ortaq siyasi iradə və qarşılıqlı maraqlarla da birləşirlər. Bu proses heç bir dövlətə qarşı yönəlməyib, əksinə, regionda əməkdaşlığın, iqtisadi inkişafın və qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsinə xidmət edir. Məhz buna görə də Türk Dünyası Həftəsi gələcəyə hesablanmış strateji əməkdaşlığın rəmzi kimi qiymətləndirilməlidir.
- Birinci Türkoloji Qurultayın 100 illiyinin qeyd olunması türk xalqlarının ortaq tarixi yaddaşının və mədəni kimliyinin qorunmasına hansı töhfələri verə bilər?
- Birinci Türkoloji Qurultayın 100 illiyinin qeyd olunması bütövlükdə türk xalqlarının ortaq elmi irsinə və mədəni yaddaşına verilən yüksək dəyərin ifadəsidir. 1926-cı ildə Bakıda keçirilən bu qurultay türkoloji elmin inkişafında dönüş nöqtəsi hesab olunur və müxtəlif türk xalqlarının alimlərini ilk dəfə geniş miqyasda bir araya gətirmişdi. Bir əsr sonra həmin tarixi hadisənin yenidən diqqət mərkəzinə gətirilməsi ortaq kimliyin möhkəmləndirilməsi baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Qloballaşmanın sürətləndiyi dövrdə milli dillərin, mədəniyyətlərin və tarixi yaddaşın qorunması hər bir xalq üçün strateji məsələyə çevrilib. Türkoloji irsin öyrənilməsi yalnız keçmişi araşdırmaq deyil, gələcək nəsillərin milli kimliyinin möhkəmləndirilməsinə xidmət edən mühüm vəzifədir. Qurultayın yubileyi türk xalqları arasında elmi əməkdaşlığın genişlənməsinə, ortaq tədqiqat layihələrinin hazırlanmasına və yeni nəsil alimlərin yetişdirilməsinə də mühüm stimul verə bilər. Bu tədbir, eyni zamanda, türk dillərinin inkişafı, ortaq terminologiyanın formalaşdırılması və mədəni əlaqələrin dərinləşdirilməsi üçün yeni imkanlar açır. Azərbaycanın bu tarixi ənənəni yaşatması ölkəmizin türkoloji elmin əsas mərkəzlərindən biri olduğunu bir daha nümayiş etdirir. Tarixini unutmayan xalqlar gələcəyini daha inamla qururlar və Birinci Türkoloji Qurultayın 100 illiyi də məhz bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu yubiley türk dünyasının ortaq yaddaşını gələcək nəsillərə ötürən mühüm körpü rolunu oynayır.
- Son illər Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əməkdaşlığın genişlənməsi fonunda Türk Dünyası Həftəsinin siyasi və geosiyasi əhəmiyyəti nədən ibarətdir?
- Türk Dövlətləri Təşkilatının son illərdə institusional baxımdan güclənməsi fonunda Türk Dünyası Həftəsinin əhəmiyyəti təkcə mədəniyyət sahəsi ilə məhdudlaşmır, həm də ciddi siyasi və geosiyasi məna daşıyır. Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində regional əməkdaşlıq platformaları dövlətlərin dayanıqlı inkişafı və təhlükəsizliyi üçün mühüm alətə çevrilib. Türk dövlətləri enerji, logistika, nəqliyyat və ticarət marşrutlarının kəsişməsində yerləşdiyi üçün onların koordinasiyalı fəaliyyəti beynəlxalq iqtisadi proseslərə də təsir göstərir. Xəzər dənizini birləşdirən Orta Dəhlizin inkişafı, rəqəmsal layihələrin genişləndirilməsi və yeni iqtisadi əlaqələrin qurulması türk dünyasının geoiqtisadi çəkisini artırır. Bu baxımdan, Türk Dünyası Həftəsi ortaq strateji baxışın formalaşdırıldığı mühüm dialoq platforması kimi çıxış edir. Tədbirdə səsləndirilən ideyalar göstərir ki, türk dövlətləri əməkdaşlığı yalnız mədəni yaxınlıq üzərində deyil, qarşılıqlı maraqlara əsaslanan uzunmüddətli strateji tərəfdaşlıq kimi inkişaf etdirmək niyyətindədirlər. Bu proses regionda sabitliyin möhkəmlənməsinə, iqtisadi inteqrasiyanın sürətlənməsinə və yeni əməkdaşlıq imkanlarının yaranmasına xidmət edir. Azərbaycanın bu prosesdə fəal iştirakı ölkəmizin regional diplomatiyasını daha da gücləndirir. Nəticə etibarilə, Türk Dünyası Həftəsi türk dövlətlərinin ortaq gələcək vizyonunu nümayiş etdirən mühüm siyasi platformaya çevrilməkdədir. Bu isə bütövlükdə Avrasiya məkanında yeni əməkdaşlıq modelinin formalaşmasına töhfə verir.
- Azərbaycanın türk dünyasının birləşdirici mərkəzlərindən birinə çevrilməsi regionda ölkəmizin mövqeyini necə gücləndirir?
- Azərbaycan son illərdə həyata keçirdiyi uğurlu xarici siyasət nəticəsində türk dünyasının əsas inteqrasiya mərkəzlərindən biri kimi qəbul olunur. Coğrafi mövqeyi, inkişaf etmiş nəqliyyat infrastrukturu, enerji layihələri və diplomatik təşəbbüsləri ölkəmizi Şərqlə Qərbi birləşdirən mühüm strateji körpüyə çevirib. Bakı, artıq təkcə beynəlxalq tədbirlərin keçirildiyi şəhər deyil, həm də türk dövlətlərinin gələcəyinə dair mühüm qərarların müzakirə olunduğu siyasi mərkəzlərdən biridir. Azərbaycanın təşəbbüsü ilə həyata keçirilən nəqliyyat və logistika layihələri bütün regionun iqtisadi inkişafına xidmət edir. Eyni zamanda humanitar sahədə keçirilən forumlar, elm və mədəniyyət layihələri xalqlar arasında qarşılıqlı etimadı daha da gücləndirir. Prezident İlham Əliyevin türk dövlətləri arasında həmrəyliyin möhkəmləndirilməsi istiqamətində irəli sürdüyü təşəbbüslər beynəlxalq səviyyədə də müsbət qiymətləndirilir. Azərbaycanın balanslaşdırılmış xarici siyasəti müxtəlif tərəfdaşlarla əməkdaşlığı inkişaf etdirməklə yanaşı, türk dünyasında da etibarlı tərəfdaş kimi mövqeyini möhkəmləndirib. Bu amillər ölkəmizin beynəlxalq nüfuzunun artmasına və regional proseslərdə söz sahibinə çevrilməsinə ciddi təsir göstərir. Güclü iqtisadiyyat, siyasi sabitlik və müstəqil diplomatiya Azərbaycanın bu mövqeyini daha da möhkəmləndirən əsas amillərdir. Bütün bunlar göstərir ki, Azərbaycan türk dünyasının birləşdirici mərkəzlərindən biri kimi regionun gələcəyinin formalaşmasında mühüm rol oynayır.
- Türk Dünyası Həftəsində müzakirə olunan ortaq dil, təhsil, elm və mədəniyyət layihələri gələcəkdə türk dövlətləri arasında daha sıx əməkdaşlığa necə təsir göstərə bilər?
- Türk Dünyası Həftəsində müzakirə olunan ortaq dil, təhsil, elm və mədəniyyət layihələri gələcək inteqrasiyanın ən möhkəm təməlini formalaşdıran istiqamətlər hesab olunur. Tarix göstərir ki, dövlətlər arasında uzunmüddətli əməkdaşlıq yalnız iqtisadi maraqlarla deyil, ortaq dəyərlər və humanitar əlaqələrlə daha dayanıqlı olur. Universitetlər arasında tələbə mübadiləsinin genişləndirilməsi, ortaq elmi layihələrin hazırlanması və akademik əməkdaşlığın gücləndirilməsi yeni nəslin bir-birini daha yaxşı tanımasına imkan yaradacaq. Eyni zamanda ortaq mədəni tədbirlər və incəsənət layihələri xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanı daha da möhkəmləndirəcək. Rəqəmsal texnologiyaların inkişaf etdiyi dövrdə ortaq təhsil platformalarının yaradılması bilik mübadiləsini daha da sürətləndirə bilər. Türk dillərinin öyrənilməsi və ortaq terminoloji bazanın hazırlanması informasiya mübadiləsini asanlaşdıracaq və elmi əməkdaşlığı gücləndirəcək. Mədəni diplomatiyanın inkişafı isə beynəlxalq müstəvidə türk dünyasının zəngin irsinin daha geniş tanıdılmasına xidmət edəcək. Bu layihələr iqtisadi inteqrasiyanı da dolayı yolla gücləndirəcək, çünki ortaq düşüncə və qarşılıqlı etimad yeni biznes əlaqələrinin formalaşmasını asanlaşdırır. Azərbaycanın bu istiqamətdə həyata keçirdiyi təşəbbüslər ölkəmizin humanitar əməkdaşlığın aparıcı mərkəzlərindən birinə çevrildiyini göstərir. Nəticədə Türk Dünyası Həftəsində irəli sürülən ideyalar gələcəkdə türk dövlətləri arasında daha güclü həmrəyliyin və strateji tərəfdaşlığın formalaşmasına mühüm töhfə verə bilər.
© Müəllif hüquqları qorunur! Mətndən istifadə etdikdə istinad mütləqdir!
