Elçin İsgəndərzadənin "Əsərləri" külliyyatının IV cildi müəllifin yaradıcılıq fəaliyyətinin mühüm istiqamətlərindən biri olan ədəbi tərcümə, poetik ünsiyyət və dünya ədəbiyyatı ilə qarşılıqlı əlaqələr baxımından diqqətçəkən nəşrlərdən biridir. Külliyyat ümumilikdə beş cilddən ibarətdir. IV cilddə əsasən müsahibələr, esselər və tərcümələr toplanmışdır. Kitabın strukturundan göründüyü kimi, burada müxtəlif ölkələrin ədəbiyyatlarının görkəmli nümayəndələrinin əsərlərinin Azərbaycan dilinə təqdim edilməsi xüsusi yer tutur.
Cildin tərcümələr bölməsi geniş coğrafi və ədəbi spektri əhatə edir. Burada İspaniya, Yaponiya, Rumıniya, Fransa və Almaniya ədəbiyyatının ayrı-ayrı nümayəndələrinin əsərlərinə müraciət edilmişdir. Federiko Qarsia Lorka, İsikava Takuboku, Tanikova Syuntaro, Mirça Dinesku, Jorj Qodo, Pyer Tilman və Paul Selan kimi müəlliflərin əsərlərinin Azərbaycan dilində təqdim olunması müxtəlif poetik düşüncə sistemlərinin Azərbaycan oxucusuna çatdırılması baxımından əhəmiyyətlidir.
Cilddə Federiko Qarsia Lorkanın "İlk səhifə", "Yol tədarükü", "Üfüq" və "Mən Ayla fala baxa bilsəydim əgər" kimi şeirləri yer alır. Bu nümunələrdə təbiət, insanın daxili aləmi, zaman, həsrət və sevgi kimi universal poetik motivlər ön plana çıxır. Lorkanın poetik dünyasının Azərbaycan dilinə nüfuzu yalnız ayrı-ayrı mətnlərin tərcüməsi kimi deyil, həm də Azərbaycan oxucusunun İspaniya poetik ənənəsi ilə birbaşa tanışlığı baxımından qiymətləndirilə bilər.
1920-ci illərin əvvəllərində Lorka qısa, elliptik şeirlər üzərində təcrübələr aparmağa başladı, İspan xalq mahnılarından, yapon haykularından və müasir avanqard poeziyadan ilham aldı. O, tematik "süitalar" şəklində aranjiman edilmiş çoxsaylı qısa şeirlər yazdı və sonradan 1983-cü ildə "Süitalar" adı altında toplanaraq nəşr olundu.
Federiko Qarsia Lorkanın əsərləri yerli xalq elementlərini universal bir dillə qarışdırdığı, ənənəvi ispan/çingənə mədəniyyətini müasir poeziya ilə birləşdirdiyi və sosial təzyiqləri, xüsusən də qadın faciələrini güclü şəkildə əks etdirdiyi üçün olduqca əhəmiyyətlidir. O, Əndəlüs bölgəsinin çingənə melodiyalarını, ritmlərini və xalq balladalarını universal bədii dilə çevirmişdir.
İspan şairi Federiko Qarsia Lorka xalq ruhunu, azadlıq ideyalarını və faciəvi taleyini əks etdirən əsərləri ilə dünya ədəbiyyatında unikal iz qoyub. Azərbaycan şairi və alimi Elçin İsgəndərzadə isə Lorkanın azadlıqsevər ruhunu, faciəli ömür yolunu və bəşəri vəhdət ideyasını yüksək qiymətləndirərək bu ruhu Azərbaycan ədəbiyyatına tərcümələri vasitəsilə çatdırıb.
Yapon poeziyasının təqdim olunduğu hissədə İsikava Takuboku və Tanikova Syuntaro kimi müəlliflərin əsərləri diqqəti cəlb edir. Bu tərcümələr Şərq poetik təfəkkürünün mühüm xüsusiyyətlərinin Azərbaycan dilində ifadəsinə imkan yaradır. Qısa poetik formalar, təbiət obrazları, insanın gündəlik həyatı və daxili hissləri bu nümunələrin əsas estetik istiqamətlərindən biri kimi müşahidə olunur. Şairin Şuşa mənşəli olması və Qarabağ ağrılarını yaşaması, Lorkanın vətən sevgisi və faciəli taleyini dilimizdə daha emosional və daxili bir yanğı ilə ifadə etməsinə zəmin yaratmışdır.
Yapon poeziyasının fəlsəfi dərinliyi, xüsusilə İsikava Takuboku və Tanikova Syuntaro kimi müəlliflərin yaradıcılığı Şərq bədii təfəkkürünün ən minimalist və təsirli nümunələrindəndir. Bu poetik irsin Azərbaycan dilinə tərcüməsi iki fərqli mədəniyyət arasında mənəvi körpü rolunu oynayır.
Rumın şairi Mirça Dineskunun "İntihar edə bilməyənin tarixçəsi" adlı əsərinin daxil edilməsi cildin mövzu baxımından da rəngarəng olduğunu göstərir. Əsərdə həyat, ölüm, fərdi təcrübə və insanın mövcudluq problemləri poetik-fəlsəfi müstəvidə ifadə edilir. Bu baxımdan həmin tərcümə yalnız bədii mətnin dil dəyişməsi deyil, müxtəlif mədəni mühitlərdə formalaşmış ekzistensial düşüncənin Azərbaycan ədəbi məkanına gətirilməsi kimi də nəzərdən keçirilə bilər.
Fransız ədəbiyyatına aid nümunələr arasında Jorj Qodonun "Makinaçı qız" və Pyer Tilmanın poetik mətnləri xüsusi yer tutur. Paul Selanın "Nə olub?" adlı şeiri isə Almaniya poeziyasının cildə daxil edilən nümunələrindən biridir. Bu əsərlərin bir külliyyat daxilində təqdim edilməsi Elçin İsgəndərzadənin tərcümə fəaliyyətinin milli ədəbiyyatla məhdudlaşmadığını, müxtəlif poetik məktəb və istiqamətləri Azərbaycan oxucusuna çatdırmaq məqsədi daşıdığını göstərir.
Cildin mühüm xüsusiyyətlərindən biri də müəllif seçiminin coğrafi baxımdan geniş spektridir. İspan, yapon, rumın, fransız və alman ədəbiyyatlarının eyni nəşrdə təmsil olunması dünya ədəbi prosesinin müxtəlif istiqamətlərini vahid mədəni platformada birləşdirir. Belə yanaşma Azərbaycan ədəbiyyatının dünya ədəbi-mədəni məkanı ilə əlaqələrinin gücləndirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır.
Külliyyatın IV cildi trans-mədəni inteqrasiya və resepsiya (qavrayış) nəzəriyyəsi baxımından mühüm elmi əhəmiyyət kəsb edir. Elçin İsgəndərzadə fərqli coğrafiyaların (İspaniya və Yaponiya) bədii-fəlsəfi koordinatlarını mexaniki surətdə köçürmür; o, hədəf dilin (Azərbaycan dilinin) daxili strukturunda yeni bir estetik reallıq yaradır.
F.Q.Lorkanın andalusiya poeziya elementləri ilə yapon şeirinin şintoist fəlsəfəsi, tərcüməçinin poetik süzgəcindən keçərək Azərbaycan oxucusunun milli-mənəvi qavrayışına uyğunlaşdırılır. Eyni zamanda İsikava Takubokunun tanka janrı ilə Azərbaycan xalq poeziyasının fəlsəfi nüvəsi olan bayatı forması arasında struktur-semantik daxili bağ qurulur. Hər iki forma az sözlə (lakonizm) vizual və emosional bütövlük yaratmağa xidmət edir.
Nəticə etibarilə, Elçin İsgəndərzadənin "Əsərləri" külliyyatının IV cildi yalnız müəllifin şəxsi yaradıcılıq irsinin bir hissəsi kimi deyil, həm də Azərbaycan dilində tərcümə ədəbiyyatının və beynəlxalq poetik dialoqun nümunəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Tərcümədə sintaktik sıxlıq qorunur. Tərcüməçi mənasız təsvirçilikdən qaçır, yapon poeziyasına xas olan "sükutun poetikası"nı dilimizin leksik-frazeoloji imkanları vasitəsilə ifadə edir.
Cilddə müxtəlif xalqların poetik irsindən seçilmiş əsərlərin bir araya gətirilməsi Azərbaycan oxucusunun dünya poeziyasının fərqli estetik və fəlsəfi istiqamətləri ilə tanışlığına xidmət edir. Külliyyatın IV cildi milli ədəbi prosesi dünya ədəbiyyatının estetik təkamül axınına qoşan, komparativist tədqiqatlar üçün zəngin faktoloji baza təqdim edən elmi-bədii mənbədir.
© Müəllif hüquqları qorunur! Mətndən istifadə etdikdə istinad mütləqdir!
