Ayaz Vəfalının son mənzilə yola salınmasından reportaj
Bir işıqlı adam da dünyasını dəyişdi... Onu xatırlayacaqlar. Ruhuna dualar oxunacaq, haqqında xoş sözlər deyiləcək, yazdıqları vərəqlənəcək, şeirləri yenidən oxunacaq. Adı çəkiləndə üzlərdə təbəssüm, ürəklərdə kövrəklik yaranacaq. Buna əminəm. Çünki bəzi insanlar bu dünyadan köçsələr də, özlərindən sonra elə bir mənəvi iz qoyurlar ki, zaman keçdikcə həmin izin dəyəri daha da aydın görünür. Onlar təkcə yazdıqları əsərlərlə deyil, insanlıqları, xeyirxahlıqları, başqalarının həyatında oynadıqları rolla da yaşayırlar.
Ayaz Vəfalı da belə insanlardan idi...
Sübhün ağır xəbəri
Vaxtsız zənglərə öyrənmişəm. Həyat məni belə zənglərə alışdırıb.
Bu dəfə də telefonun səsinə oyandım.
Telefonun ekranına baxdım. Zəng edən Azər Turan idi. Dərhal geri zəng etdim.
Azər müəllimin səsində qəribə bir yorğunluq, narahatlıq vardı. Sanki indicə eşitdiyi bir xəbərin ağırlığı altında əzilirdi. Bir anlıq susdu, sonra soruşdu:
- Ayaz müəllimlə bağlı xəbər doğrudurmu?
Sualın özündə elə bir ağrı vardı ki, cavab verməzdən əvvəl içimdə nəyinsə qırıldığını hiss etdim.
- Yalan olmaz... O kişi haqqında heç hansısa bir yalan xəbəri paylaşmağa cürət etməz, - dedim.
Bir yaxşılığın unudulmayan izi
Bir müddət sonra telefonum zəng çaldı. Zəng edən "Ədəbiyyat qəzeti"ndə bizimlə birgə çalışmış Sabit İsmayılov idi.
Ayaz müəllimlə vidalaşmaq, dəfn mərasimində iştirak etmək istəyirdi.
Yolboyu söhbətimiz istər-istəməz Ayaz müəllimin ətrafında dolanırdı. Sabit danışdıqca səsindəki kövrəklik daha aydın duyulurdu. O, Ayaz müəllimin həyatında oynadığı roldan, vaxtilə ona göstərdiyi qayğıdan söz açdı.
- Mənə ilk işi o kişi vermişdi. Köçkünlük dövrü idi. Həmin işdən aldığım maaşla anamı, bacı-qardaşlarımı, özümü dolandırmaq üçün bu çox böyük kömək idi, - dedi.
Şuşalı Sabitin sözlərində yalnız bir işə düzəlməyin sevinci yox, çətin günündə əlindən tutmuş bir insana minnətdarlıq duyğusu vardı.
Kədərin toplandığı həyət
Nərimanov rayonunda, Ayaz müəllimin yaşadığı binanın həyətinə çatanda bizi ağır bir sükut qarşıladı.
Həyətdə və mənzildə mərhumun doğmaları toplaşmışdılar. Hər kəsin üzündə eyni ifadə vardı: itkinin ağırlığını sözlə anlatmağın mümkünsüzlüyü. Bəzən insanın nə deyəcəyini bilməməsi deyil, deyə biləcəyi sözlərin heç birinin dərdinə uyğun gəlməməsi onu susdurur.
Bir qədər sonra Azər Turan da gəldi.
Az sonra Ayaz müəllimin ən yaxın dostlarından biri, tanınmış alim, professor Qəzənfər Paşayev gəldi.
Ahıl alimin gözlərindəki kədər nəzərimdən yayınmadı. Səsindəki titrəyiş isə diqqətimi bir az da ona yönəltdi. İllərin dostluğundan sonra belə bir ayrılığın nə demək olduğunu onun çöhrəsində görmək mümkün idi.
Qəzənfər müəllimin çiyinləri sanki ağır bir yükün altında əyilmişdi. Baxışlarında illərin xatirələri, yaşanmış günlər, bölüşülmüş söhbətlər, birgə keçilmiş yollar vardı. Dost itkisi insanın yalnız bu gününü əlindən almır, onunla birlikdə keçmişinin bir hissəsini də aparır. Axı dost insanın həyatında ayrıca bir yaddaşdır.
Bu düşüncələrin içindəykən telefonum yenidən zəng çaldı.
Zəng edən Xalq şairi Sabir Rüstəmxanlı idi.
- Nə acı xəbər oldu... Ayazı görə bilmədim, - dedi.
Səsindəki təəssüf aydın duyulurdu.
İnsan bəzən bir zəngin, bir görüşün, bir söhbətin vaxtını sonraya saxlayır, elə bilir ki, sabah da var, biri gün də. Deyilməmiş sözlər üçün zaman tapılacaq, yarımçıq qalmış söhbətlər davam etdiriləcək. Amma həyatın öz təqvimi var. O təqvimdə bəzən bizim planlaşdırdığımız sabaha yer qalmır.
Məlum oldu ki, Sabir müəllim Bakıda deyil. Telefonu Ayaz müəllimin oğlu İftixara verdim.
İftixar, Sabir əmi deyir və səsi titrəyir. O anın təfərrüatlarını sözlə ifadə etmək çətindir.
Bir ömrün ədəbiyyatla yazılan səhifələri
Ayaz Vəfalı uzun illər "Ədəbiyyat qəzeti"nin baş redaktoru olmuşdu. Azərbaycanın Əməkdar incəsənət xadimi, ədəbiyyatşünas, füzulişünas alim, şair və publisist kimi tanınırdı.
Bu adların hər biri onun ömrünün ayrıca bir səhifəsini ifadə edirdi.
O, ədəbiyyatın içində yaşamış, sözə xidmət etmiş, qələm adamları ilə ünsiyyətdə olmuş, ədəbi mühitin müxtəlif mərhələlərinə şahidlik etmişdi. Ancaq Ayaz müəllimi yalnız tutduğu vəzifələrlə, elmi fəaliyyəti və yaradıcılığı ilə xatırlamaq, məncə, onun şəxsiyyətini tam ifadə etməzdi.
Onu tanıyanların xatirələrində başqa bir Ayaz Vəfalı da yaşayırdı: qayğıkeş, diqqətli, əxlaqlı, başqasının dərdinə biganə qalmayan, münasibətlərində səmimiyyəti qoruyan insan.
Son mənzilə gedən yol
Vida mərasiminə qatılanların üzündəki kədər, doğmalarının yaşadığı ağrı, dostlarının susqunluğu bir-birinə qarışmışdı. Hər kəs öz Ayaz Vəfalısı ilə vidalaşırdı. Kimisi bir dostunu, kimisi müəllimini, kimisi ona vaxtilə əl uzatmış bir insanı, kimisi də ədəbiyyatın işıqlı simalarından birini itirmişdi.
Biz isə Ayaz müəllimi son mənzilə yola salırdıq.
Onu Xırdalan qəsəbə qəbiristanlığında, həyat yoldaşının yanında torpağa tapşırdıq.
Bu, ömrün son dayanacağı idi. Bir vaxtlar şeirlər yazan, ədəbiyyat haqqında düşünən, insanlarla söhbətləşən, dostları ilə görüşən, başqalarının dərdinə şərik olan insanın cismani yolunun bitdiyi yer...
Torpaq insanı öz qoynuna alır. Amma onun yaşadığı ömrü, söylədiyi sözü, yazdığı şeiri, etdiyi yaxşılığı özündə basdırmaq mümkün deyil.
Dəfn mərasiminin dini ritualları başa çatandan sonra vida çıxışları başladı.
İlk olaraq professor Qəzənfər Paşayev danışdı.
O, Ayaz müəllimlə ilk tanışlığından, illər ərzində möhkəmlənən dostluqlarından söz açdı. Dostunun əxlaqlı, diqqətli, nümunəvi insan olduğunu vurğuladı, onunla bağlı xatirələrini bölüşdü.
Qəzənfər müəllimin sözlərində dost itkisi ilə barışmağa çalışan bir insanın ağrısı duyulurdu.
Sonra "Ədəbiyyat qəzeti"nin baş redaktoru, ədəbiyyatşünas alim Azər Turan danışdı.
Azər Turanın sözləri ilə həmin səhər eşitdiyim telefon zəngi yenidən yaddaşımda canlandı.
Ürəyimdə pıçıldadığım şeirlər
Vida mərasimində mənim də demək istədiyim sözlər vardı.
Kəndimizə, yurdumuza həsr etdiyi, ürəyimizi oxşayan şeirlərini xatırladım. O misraların içində doğma torpağın nəfəsi, yurd həsrəti, insanın keçmişinə bağlılığı vardı.
Yaddaşımda yaşayan Ayaz müəllim
Ayaz müəllimin mənim həyatımda öz yeri, öz izi vardı.
Qəzənfər Paşayevin dost ağrısı, Azər Turanın sarsıntısı, Sabir Rüstəmxanlının görüşə bilməməkdən doğan təəssüfü, Sabit İsmayılovun minnətdarlığı, "Ədəbiyyat qəzeti"nin əməkdaşı Südabə Məmmədovanın həmin gecə gördüyü yuxusu, - bütün bunlar Ayaz Vəfalının ömründən qalan mənəvi izlərin ayrı-ayrı ifadələri idi.
Bir insanın həyatı başqalarının yaddaşında belə yaşayırsa, deməli, o, yalnız özü üçün yaşamayıb.
Bir daha Allahdan ona rəhmət dilədim.
Ruhun şad olsun, məkanın cənnət olsun, Ayaz müəllim!
© Müəllif hüquqları qorunur! Mətndən istifadə etdikdə istinad mütləqdir!
