Asim Yadigar müasir Azərbaycan poeziyasının tanınmış nümayəndələrindən biridir. Bu möhtəşəm qələm sahibi millətin mənəvi ucalığına xidmət göstərən sənətkarlardandır. Onun yaradıcılığı Naxçıvanın qədim tarixi, sarsılmaz qalası və Azərbaycanın bütövlüyü ilə vəhdət təşkil edir. Şairin poeziyası sadəcə hisslərin ifadəsi deyil, həm də xalqın taleyinə verilən bədii reaksiyadır.
Asim Yadigarın vətənpərvərlik mövzulu şeirlərində "Vətən" anlayışı coğrafi məkandan çox, mənəvi bir sığınacaqdır. O, Azərbaycanın hər qarışını müqəddəs sayır, lakin Naxçıvanı bu bütövlüyün "döyünən ürəyi" və "sarsılmaz qalası" kimi vəsf edir. Dövlətçilik rəmzləri: bayraq, torpaq və şəhidlik zirvəsi onun lirikası üçün fundamentaldır. Şair oxucunu keçmişdən dərs almağa və gələcəyə dik baxmağa səsləyir. Şairin vətənpərvərlik mövzulu şeirlərini oxuyarkən ilk diqqəti çəkən məqam "Vətən" anlayışının abstrakt bir məfhum deyil, canlı, nəfəs alan, bəzən ağrıyan, bəzən isə qürurlandıran bir varlıq kimi qələmə alınmasıdır. Bu, Azərbaycan ədəbiyyatı üçün tanış bir ənənədir - klassiklərə istinad edən, lakin müasir dövrün çağırışlarına cavab verən bir ənənədir.
Şairin torpaq sevgisi sentimental bir nostalgiya ilə məhdudlaşmır. O, vətəni həm tarixi dərinliyi, həm coğrafi bütövlüyü, həm də mənəvi-fəlsəfi mahiyyəti ilə birlikdə görür. Buna görə onun misralarında Vətən eyni anda həm körpəlik xatirəsi, həm şəhid torpağı, həm də gələcək nəsillərin ümidi kimi çoxqatlı bir varlıqdır. Şairin lirik dünyasının alt qatında güclü bir tarixi yaddaş axını vardır. Dədə Qorqud dühası, Babək cəsarəti, Atabəylər əzəməti - bu adlar onun misralarında keçmişin xatırlancası kimi deyil, bu günün mənəvi dayanacağı kimi işlədilir. Şair tarixə arxalanaraq gələcəyə üz tutur; bu onun bədii düşüncəsinin əsas koordinatlarından biridir. Milli qeyrət mövzusu Asim Yadigarın əsərlərinin damarlarında axan qan kimidir. O, millətin şərəfini qorumağı fərd olaraq hər bir azərbaycanlının vəzifəsi sayan bir şairdir. Bu vəzifə duyğusu onun bütün yaradıcılığına hopub - vətənpərvərlik şeirlərindən məhəbbət lirikasına qədər.
Asim Yadigarın yaradıcılığındakı şəhidlik obrazı xüsusi bir dərinlik daşıyır. O, şəhidləri "vətənin əbədi sakinləri" kimi qələmə alır. Onun üçün şəhid qanı torpağın möhürüdür, yəni torpaq bu qanla rəsmiləşib, hüquqi deyil, mənəvi bir müqaviləyə çevrilib. Bu fəlsəfi yanaşma şairin həm klassik ənənədən bəhrələndiyini, həm də öz orijinal dünyabaxışını qurduğunu göstərir.
.jpg)
Asim Yadigar Naxçıvan doğumludur və bu onun yaradıcılığında təsadüfi bir coğrafi detaldan çox, bütün poetik düşüncəsini şərtləndirən bir həyat faktıdır. Şairin gözündə Naxçıvan dözümlülük simvoludur - blokada illərinin çətinliklərinə mərdliklə sinə gərər, lakin heç vaxt əyilməz. Bu füsunkar diyarın təbiəti - Batabat yaylağı, Haçadağın vüqarı, Arazın həsrəti şairin fırçasında bənzərsiz rənglər alır. Lakin bu təbiət təsviri heç vaxt saf estetik müşahidə ilə bitmir; təbiət həmişə vətənin taleyini, xalqın ruhunu, tarixin ağırlığını daşıyan metaforaya çevrilir.
Uzun illər sürən blokada şəraitini Asim Yadigar öz şeirlərinin aynasında əks etdirir. Bu illər şairin yaradıcılığında bir "mübarizə məktəbi" kimi təsvir olunur. Ağır şəraitdə əyilməyən insanların portreti, darıxma ilə ümidi bir arada yaşadan bir xalqın obrazı onun həmin dövrə aid şeirlərinin başlıca motivləridir. Şair bu blokada ağrısını soyuq bir müşahidəçi kimi deyil, içindən keçərək qeydə alır. Naxçıvanın həmin illərdə yaşadığı sıxıntılar onun lirik məninin sıxıntılarına çevrilir; bu intim özünüifadə tərzi isə oxucuya birbaşa təsir gücü verir.
Şairin Naxçıvan mövzusuna baxışını daha dərindən anlamaq üçün onun bu torpağın görkəmli oğullarına həsr etdiyi şeirlərə nəzər salmaq lazımdır. Xalqın Ümummilli lideri Heydər Əliyevi vəsf edən misralarında şair siyasi bir marşdan çox, Azərbaycanın dövlətçilik ənənəsinin şeirdə təcəssümünü yaradır:
Yollarında min tufan,
Yüz külək əssə belə,
Yağılar yolu üstə
Min silah düzsə belə,
Şərin qara əlləri
Yolunu kəssə belə,
Onu Tanrı qoruyur,
O, zülməti boğacaq,
"Azərbaycan dünyaya
Günəş kimi doğacaq!"
Asim Yadigar yaradıcılığında Qarabağ dərdi torpağımızın düşmən tapdağında olduğu otuz illik həsrətin poetik yükü kimi çıxış edir. Otuz ilə yaxın davam edən işğal dövründə onun yaradıcılığında nikbin bir kədər hakim idi. O, torpaqların mütləq geri dönəcəyinə olan inamını heç vaxt itirməmişdi. Bu inam şairi pessimizmdən qoruyur, amma reallığı gözardı etmək kimi bir xoşbəxtçiliyə də bürüməmişdi. Naxçıvandan Qarabağa baxan şairin misralarında bir "intiqam təşnəsi" duyulurdu. Bu intiqam qana susuzluq deyil, ədalətin bərpasına olan dərin ehtiyac idi. Şair üçün Qarabağ həm coğrafi, həm mənəvi, həm də tarixi bir məsələdir.
44 günlük Vətən müharibəsi və ərazi bütövlüyümüzün bərpası Asim Yadigarın yaradıcılığında yeni bir mərhələ açmışdır. 2020-ci ilin payızı - 44 günlük savaş, "məğlubiyyət kədəri"ndən "qələbə şadyanalığı"na keçid şairin yaradıcılıq tarixinin ən dramatik dönüş nöqtəsidir. Uzun illərin həsrəti və kədəri yerini qürur və zəfər nidasına vermişdir:
Qoşa dursun Şuşamda
İlhamım, Ərdoğanım!
Yaşa, var ol, yüz yaşa,
Ali Baş Komandanım!
"Yaşa, var ol, yüz yaşa...", "Fərhad oynayırdı Cıdır düzündə", "Zəfər yolu" kimi poetik nümunələrində o, xalqın birliyini və Ali Baş Komandanın diplomatik-hərbi dühasını vəsf edir. Müəllif Ali Baş Komandanın qətiyyətini və Azərbaycan əsgərinin rəşadətini obrazlı şəkildə poetikləşdirir. Bu şeirlər siyasi şüar deyil - canlı bir xalqın qəlbindən qopan həyəcanlı poetik sənəd xarakteri daşıyır. Şairin zəfər poeziyasında ilk diqqəti çəkən məqam "Xocalı ağrısı"nın "Şuşa sevinci" ilə əvəz olunmasıdır. Şair üçün ərazi bütövlüyü sadəcə xəritə üzərindəki sərhədlər deyil, sındırılmış qürurumuzun bərpasıdır:
Ali Baş Komandanım, yaşa, var ol, yüz yaşa!
Saldığın Zəfər yolu tamaşadır, tamaşa,
Bu yolu tutmalıyıq başdan-başa qumaşa.
Bu yol ata arzusu - bu yol Öndər yoludur,
Bu yol Şuşaya gedir, bu yol Zəfər yoludur!
Asim Yadigarın poeziyasında Şuşa xüsusi bir sakral məna daşıyır və "Şuşa - ruhun paytaxtı", obrazı olaraq təsvir edilir. O, Şuşanı Naxçıvanın Haçadağı ilə ruh qardaşı kimi təqdim edir. Şairin "Zəfər nidası" adlı silsilə şeirlərində Şuşanın azadlığı təkcə hərbi qələbə deyil, həm də milli kimliyimizin özünə qayıdışı kimi simvolizə olunur. Müəllif Şuşa dumanını "şəhidlərin duası", Xarıbülbülü isə "vətənin azadlıq möhürü" kimi təsvir edir. Bu obrazlar oxucuda yalnız estetik zövq yaratmaqla qalmır, milli yaddaşı, şəhidlərə borcluluq hissini, qayıdışın sevincini eyni anda oyandırır.
Asim Yadigarın zəfər poeziyasında "Lider və xalq" birliyi, Ali Baş Komandan və əsgər vəhdəti mövzusu mühüm yer tutur. O, 44 günlük müharibənin gedişatını canlı bir dastana çevirir. Onun misralarında Azərbaycan əsgəri sadəcə silah tutan insan deyil, "tarixi yazan qələm"dir:
Anam Naxçıvanımın igid, ər oğulları,
Qayalarda oxudum siz yazan nağılları...
Bu misralarda fərdi qəhrəmanlıqla kollektiv birlik eyni anda vəsf edilir. Şair müharibəni nə yalnız bir hərbi əməliyyat, nə də yalnız bir siyasi hadisə kimi görür - o, onu xalqın öz tarixini öz əli ilə yazdığı mənəvi bir dönüş kimi qavrayır.
Asim Yadigarın gözündə Naxçıvan və Qarabağ sadəcə iki coğrafi bölgə deyil, Azərbaycanın bütövlüyünü simvolizə edən "iki qanad"dır. Şair bu iki bölgənin taleyindəki oxşarlıqları - işğal təhlükəsi, blokada çətinlikləri, qəhrəmanlıq salnaməsi - bədii dillə vəhdət halına gətirir. Naxçıvanın uzun illər blokada şəraitindəki mübarizəsi şairin qənaətinə görə Qarabağın azadlığı üçün bir hazırlıq mərhələsi idi. İki bölgənin əzabı eyni kökdən gəlir; bir kökdən gəldiyi üçün sevinci də, ağrısı da ortaq olmalıdır:
Cənnət olub Vətənim, köksümə sığmır ürək,
İnanıram, bir gün də Naxçıvanım güləntək,
Qarabağım gülərək zil səsilə deyəcək:
- Şuşaya, Qarabağa eli, obası gəldi...
Asim Yadigar yaradıcılığında Haçadağ və Cıdır düzü vətənin iki vüqar simvolu kimi təsvir edilir və bir araya gətirilir. Naxçıvanın rəmzi olan Haçadağ ilə Şuşanın Cıdır düzü arasında mənəvi bir dialoq qurulur. Şairin təsvirində Haçadağ sanki Qarabağ dağlarına səslənir, ona dözüm və sarsılmazlıq aşılayır. Müəllif Naxçıvanı "Azərbaycanın qapısı", Qarabağı isə "Azərbaycanın ürəyi" adlandırır. Qapı möhkəm olarsa, ürəyin salamat qalacağı ideyası onun bir çox misralarının canını təşkil edir. Bu metafora yalnız bədii gözəllik daşımır - siyasi gerçəkliyin dərin poetik bir yozumudur.
Görkəmli söz ustasının poeziyasında Zəngəzur dəhlizi birləşmənin poetik tərənnümü kimi ifadə olunur. Ona görə də şairin son dövr yaradıcılığında Naxçıvanı və Qarabağı birləşdirəcək Zəngəzur dəhlizi mövzusu geniş yer tutur. Bu onun üçün həm siyasi, həm də poetik bir bütövlükdür. Dəhlizin açılması şairin baxışında coğrafi bir əlaqədən çox, parçalanmış bir bütünlüyün yenidən qurulmasıdır:
Qərbi Azərbaycanın
Yoldadır gözü hələ.
Göyçə gölüm, göz yaşın
Axıdır gilə-gilə.
Ata vəsiyyətini
Hər gün gətirib dilə
Zəngəzurdan əbədi
Yol çəkir Naxçıvana.
Milli birlik amalı, Cənubi Azərbaycan ağrısı Asim Yadigarın müraciət etdiyi ictimai-siyasi önəmə sahib olan mövzulardandır. Bu baxımdan Şəhriyar yubileyi və Təbriz təəssüratı xüsusilə diqqəti cəlb edir.
Asim Yadigar səmimi şairdir. Onun lirik dünyası sevgi, təbiət, ömür fəlsəfəsi üzərində köklənmişdir.
Beləliklə, milli məfkurənin təbliği, zəfər poeziyasının yeni mərhələsi, regional və ümummilli vəhdət, tarixi yaddaşın qorunması, milli birlik ideyasının bədii ifadəsinin tədqiqi baxımından Asim Yadigar yaradıcılığının nə qədər zəngin olduğunu, onun geniş bir dünyabaxışını bəsləyib böyütdüyünü yuxarıda qeyd etdiklərimiz aydın şəkildə göstərir. Tanınmış söz ustasının yaradıcılığının bu prizmadan öyrənilməsi təkcə ədəbi tənqid üçün deyil, həm də Azərbaycanın müasir hərb və Zəfər tarixinin bədii salnaməsinin sənədləşdirilməsi baxımından müstəsna əhəmiyyət kəsb edir.
© Müəllif hüquqları qorunur! Mətndən istifadə etdikdə istinad mütləqdir!
