1875-ci ilin isti bir iyul gecəsi. Bakı.
Köhnə şəhərin küçələrində sakitlik hökm sürürdü. Lakin Həsən bəy Zərdabinin evində çıraq hələ də yanırdı. O, masanın arxasında oturub, yorğunluqdan qızarmış gözlərini əlyazmadan çəkmirdi. Qarşısında ərəb əlifbası ilə yazılmış fəlsəfi, elmi və maarifləndirici məqalələr düzülmüşdü.
O dövrdə ana dilində qəzet çıxarmaq qumdan qəsr tikməyə oxşayırdı. İmperiya senzurası, maliyyə çətinlikləri və ən dəhşətlisi isə cəhalətin yaratdığı soyuq divarlar idi. Çoxları ona "boş xəyallarla yaşama" deyirdi. Amma o bir gün cəhalətə qalib gələcəyinə inanırdı.
Hənifə xanım otağa daxil olub, masanın kənarına bir stəkan isti çay qoydu. Zərdabi başını qaldırıb həyat yoldaşına baxdı. Hənifə xanım ona yalnız ömür-gün yoldaşı deyil, bu çətin yolda arxa-dayaq, sirdaş və ilk redaktor köməkçisi oldu.
– Həsən bəy, gecə yarıdan keçib, – deyə Hənifə xanım pıçıldadı. – Sabaha çox işimiz var.
Zərdabi dərindən ah çəkib kağızları göstərdi:
– Hənifə, millət mürgüləyir. Əgər biz bu gün öz dilimizdə bir kəlmə sözü onların qulağına çatdırmasaq, sabah gec olacaq. İnsanlara elmin, maarifin işığını vermək lazımdır. Bu qəzet xalqın vicdanı, onun əks-sədası olmalıdır!
Hənifə xanım gülümsədi. O, Həsən bəyin gözlərindəki bu alovu yaxşı tanıyırdı. Bir neçə ay idi ki, onlar birlikdə tipoqrafiya hərflərini təmizləyir, kağız daşıyır, senzura idarəsinin qapılarında saatlarla gözləyirdilər. Bütün qazancını, var-yoxunu bu işə qoyan Zərdabi üçün bu bir qəzet deyil, milli intibahın başlanğıcı idi.
22 iyul 1875-ci il.
Səhər açıldı. Mətbəənin köhnə, dəmir dəzgahının cırıldayan səsi Bakının sükutunu pozdu. Mürəkkəb qoxusu bütün otağı bürümüşdü. Həsən bəy həyəcanla dəzgaha yaxınlaşdı. Hələ mürəkkəbi qurumayan ilk nüsxə artıq onun əlində idi.
Üzərində iri hərflərlə yazılmışdı: "ƏKİNÇİ".
Həsən bəy qəzetin ilk səhifəsinə baxdı, gözləri doldu. O, ilk nüsxəni Hənifə xanıma uzatdı:
– Bax, Hənifə... Bu, bizim yox, millətin ilk sözüdür. İlk addımı atdıq.
Hənifə xanım qəzeti əlinə alıb, yaşaran gözləri ilə səhifələrə baxdı. O gün "Əkinçi" qəzeti cəmi bir neçə yüz nüsxə ilə çap olundu. Amma o bir neçə yüz nüsxə Azərbaycanın zülmət gecəsinə düşən ilk parlaq qığılcım idi.
Zərdabi qəzetləri qucağına alıb küçəyə çıxdı. İnsanlara payladıqca, onların təəccüblü gözlərlə "Bu nədir, Həsən bəy?" suallarına təmkinlə cavab verirdi:
– Bu, sizin dilinizdir. Bu, sizin səsinizdir.
O gün çap olunan həmin ilk nüsxə bu gün qeyd etdiyimiz Milli Mətbuat Günü tarixinə çevrildi. Həsən bəy Zərdabi və onun ətrafındakı fədakar ziyalılar olmasaydı, bu gün mətbuatımızın tarixi bu qədər şərəfli və qürurlu başlanğıca sahib olmazdı.
© Müəllif hüquqları qorunur! Mətndən istifadə etdikdə istinad mütləqdir!
