Türk poeziyasından seçmələr

Dilsuzun tədimatında

DİLSUZ

Əli Yücənin şeirləri

EHTİMAL

Mən,
     çocuq olsaydım əgər,
qov çaxmaq satardım
bulud əmilərə -
əvəzində
peşmək,
bir də közdə bişirilmiş
            qarğıdalı alardım.
Mən,
     çiçək olsaydım əgər,
heç saxsı ayaqqabı
     geyinməzdim ayağıma,
borc qanad alardım
         göyərçin xalalarımdan -
"Sülh" deyə-deyə
uçardım başınızın üstündən.

Mən,
    çay olsaydım əgər,
düşmən kimi
      sürünə-sürünə
             yaxınlaşmazdım dənizə.
Mən,
     tüfəng olsaydım əgər,
ölüm saçmazdım,
             od püskürməzdim -
utanardım tətiyimdən,
bir də
insanların əyri barmağından.

SEVDALI SÖZCÜKLƏR

Məni tanımadınmı dedi
bir sözcük bir sözcüyə.
Çevir zamanın vərəqlərini,
Yaddaşını bir qurdala...
Yaxşı bax gözlərimin içinə,
xatirələr
       bərq vuracaq üzümdə.
Bir
   yağışlı gündən
                        sonra idi,
yan-yana düşmüşdük
bir şeirin ilk misrasında.
Göz-gözə gəldik
                       qəflətən,
bir şey qımıldadı
                     içimizdə;
sonra qovulduq şeirdən -
gizli öpüşmüşdük deyə...

Xatırladım dedi o biri,
əlin əlimə dəyəndə
sıçradım
   sevdanın bənövşəyi atına;
eyy... haralara getmədim?
Mən getdikcə -
                ayrılıq böyüdü,
mən getdikcə -
                həsrət böyüdü,
mən getdikcə -
                hüzn böyüdü...
Bilmədim, nə idi,
qırıldı, töküldü içimə.
Nə acılar çəkdim,
                      bir bilsən,
üzümmü gülər qürbətdə?
Amma
     bir an belə
            unutmadım səni,
üz-üzə,
    göz-gözə durmadım heç
bir başqa sözcüklə...

Səsin səsimə qovuşunca
içimdəki süd dənizləri
qabarmağa başladı yenə-
öpüşə batırınca
                dodaqlarımızı,
öz ətrini duydu yosun,
öz rəngini gördü
                   bənövşə...
Haydı, gəl, dedi,
qız sözcük
            oğlan sözcüyə:
"Başqa bir şeirə girək
ozan babanın
      gözünə görünmədən..."

SEVGİ

Nəyinə lazımdı
                  bağça-bağ,
nəyinə lazımdı bahar
səsi bərbad bir quşun?
Nəyinə lazımdı naz-qəmzə,
nəyinə lazımdı al yanaq
qaraqabaq bir qızın,
deyilmi,
            Qaracaoğlan?
İrmaq idik - axdıq,
şimşək idik - çaxdıq,
hər şeyin axırına çıxdıq,
dinimiz, imanımız -
tək türkümüz
               qaldı əlimizdə,
tək sevgimiz
                qaldı əlimizdə,
deyilmi,
         Yunus Əmrə?
Dinləyin məni, çocuqlar,
minməyin bu kor gəmiyə.
cançəkişən dənizi
aparın bir sərinə...
Kiklop əmilərə
                 fikir verməyin;
minlərcə qəlb,
           minlərcə göz - sizdə,
deyilmi, Homer?
Dəniz pərilərinin
    çaldıqları sirenlər də
                bir şeyə yaramaz,
deyilmi,
           Ruhi Usta?
Yalnızlıq nədi ki,
haydı, çocuqlar,
enirik
    bu başsız dağdan.
Ayrılıq nədi ki,
boyayır qürbət
                öz-özünü
gözlərimizin rənginə,
deyilmi,
         Nazim Hikmət?
Yer yorğun,
            göy yorğun,
susuz-qısır buludlar...
Çıxırıq bu meyvəsiz bağdan,
haydı, haydı, çocuqlar.
Əzrail kimdi ki,
       kimdi ki, Xızır paşa,
minlərlə can
               hər birimizdə,
deyilmi,
        Pir Sultan?
Yer darğın,
            göy darğın,
irmaq idik - axdıq,
şimşək idik - çaxdıq,
hər şeyin
         axırına çıxdıq,
dinimiz, imanımız -
tək türkümüz
            qaldı əlimizdə,
tək sevgimiz
            qaldı əlimizdə.
Haydı, haydı, çocuqlar,
gedirik bu qəvi dağdan,
"Mərhaba!" deyirik insanlara.
Hirs, acıq nədi ki?
Baxmayın siz
                  Pinoçetlərə,
deyilmi,
        Pablo Neruda...


Asəf Halət ÇƏLƏBİ
ŞƏFQƏT

Nə olar,
            başqasının olanda,
bir insan yavrusunu
             sevmək istəyirəm,
ağzı,
burnu,
qulağı
və isti qanı olan,
və uyuya bilən
bir insan yavrusunu.
Uyu, çocuq, uyu
                 dizimin üstə,
Böyü, çocuq, böyü
                 dizimin üstə...

Məcid BENİCE
QARDƏLƏN

Mənim adım - Qardələn.
Bir çiçəyəm -

gün işığına aşiq.
İstəsən,
    vur incəcik boynumu,
                       vur səhər ayazı,
vur,
   axsın qızıl qanım
           bəyaz qarın üztünə...
Ölümdən
        zərrə qədər də
                      qorxmuram.
Ən gözəl ölüm
baharla,
      gün işığıyla
                   gələn ölümdü...
Mənim adım - Qardələn.
Bir çiçəyəm -
gün işığına aşiq.
Səbr
    edə bilmədim
             üç-beş gün daha,
gözləmədim
             qarın əriməsini,
bir sancı sardı
     bətnimdəki toxumu,
                  vaxtsız-vədəsiz...
Gün işığını öpmək
                keçdi ürəyimdən -
dəldim
      bəyaz qarı,
              uzatdım boynumu...
Ən gözəl ölüm
baharla,
   gün işığıyla
                gələn ölümdü,
vur incəcik boynumu,
              vur səhər ayazı,
vur,
  axsın qızıl qanım
        bəyaz qarın üstünə.
Ölümdən
        zərrə qədər də
                  qorxmuram.
Mənim adım - Qardələn.
Bir çiçəyəm -
gün işığına aşiq.

C.ÇAPAN QUŞ BAXIŞI

Ən çox
      köçəri quşlarla
              maraqlanardın sən -
ilin hansı ayında                         gələcəklər,
yollarında
          bir əngəl çıxacaqmı,
yuvalarını harda quracaqlar?
Turuncu,
       qızılı,
           qaratüklü
                  o quşlardan
                     bəhs edirdim sənə
                             qış gecələrində...
Beləcə,
       köçəri quşlar
             dəstə-dəstə keçərdilər
                     lacivərd dənizlərin,
                          uydurduğum adaların
üstündən.
Aşağıda - ormanlarda
aslanları kükrədərdim,
filləri acıqlandırardım,
lilli irmaqlarda
  ac timsahları dalaşdırardım
və birdən
     bir sahil kəndinin
        qırmızı kirəmitləri
                         görünərdi...
Sonra
    bahar buludlarının
                arasından sıyrılıb
bir gölün
        kənarına qonardı quşlar,
nə zaman
    qayıdacaqlarından
                bəhs etməyimi
                    heç istəməzdin,
heç istəməzdin getsinlər,
qalsınlar deyərdin,
qalsınlar deyərdin
       çatal budaqlarda
           qurduqları yuvada -
balalasınlar,
           şərqi söyləsinlər...
Niyə gəlmişdilər,
                niyə getdilər?..
Quş deyib durma,
              bir dənəm,
bilmək olmaz qəlblərindəkini -
bəlkə niyyətləri
            bizə bu səssizliyi
                gətirmək imiş elə?

Kərim Aydın ƏRDƏM

BU, EŞQDİR

Dedilər
     bu, bahardır -
          köksü çiçək-çiçək...
Dağlara günmü düşdü,
                   qarlarmı əridi,
qımıldandı yer,
isindi
         ağacların damarı,
birdən-birə
     canlandı qaranquşlar...
Dedilər
      bu, güldür, gül - iylədim,
dedilər
      bu, pətəkdir, pətək,
            doldum, üsküklərinə bal kimi...
Dedilər
        bu, dənizdir -
önümdə
     boy atdı
        qovaq-qovaq dalğalar,
                                 ard-arda,
çiynimə
     qondu qağayılar,
                    dəstə-dəstə...
Yaş qumsalda anladım
dağ yeli başqaymış,
       dəniz küləyi başqa...
Çox oxunmuş
           türkülər kimiyəm,
                      yorğun-arğın,
gəlməyin üstümə...

Dedilər
      bu, tonqaldır,
               çoban tonqalı,
ulduzlarla
          bir yanar
                  axşamüstləri,
                      sözləşiblər sanki,
dedilər
      bu, eşqdir, eşq -
baxdım,
     gördüm gözlərindi,
              yanır alov-alov,
dedilər,
     qorxma,
            gir içinə,
çıxsın
    canındakı soyuq,
                   qızın bir az,
girdim,
    yandım,
           kül oldum,
                kül oldum -
bir azını
        dağ yeli sovurdu,
bir azını
         dəniz küləyi...


Kiçik İSGƏNDƏR

DE, GÜLÜM

De, gülüm, de -
      gözəl bir gündə gələcəyəm,
Saçlarım darmadağın olacaq,
hər şey darmadağın olacaq...
Üzülmə, gülüm, üzülmə
                 özümüzə gələcəyik,
ayağa qalxacağıq,
həm də
       dəmir üzünü
                dələ-dələ həyatın!
Duyacaqsan, gülüm, duyacaqsan,
Sevgi bitməmişdir,
inam bitməmişdir,
güvən bitməmişdir,
sənə bitməmişliyi
                     anladacaq
həsrətdən
         və ədalətdən
cildini dəyişən üzüm!
Görəcəksən, gülüm, görəcəksən,
acılarımız arxada qalacaq,
sevincdən,
          sevincdən ağlayacaqsan,
bax,
  o vaxt
        mənə şair olmaq,
                   səni sevmək
                       daha çox yaraşacaq!
İnan mənə, gülüm, inan,
hələ
   yazmadığımız
          məktublar var,
                    bir-birindən gözəl,
hələ
  oxşamadığımız
                çocuqlar var,
                     bir-birindən gözəl,
hələ
   gəzmədiyimiz
                 yerlər var,
                     bir-birindən gözəl,
hələ
    tumarlamadığımız
                 pişiklər var,
                     bir-birindən gözəl...
İnan mənə, gülüm, inan,
qara üzlüklü kitabın
           bütün səhifələrindən
çıxartdım həsrəti,
çıxartdım tənhalığı,
çıxartdım ölümü...

NECƏ İSTƏMİŞDİNSƏ...

Necə istəmişdinsə,
                 elə də oldu-
                     artıq qəlbim yox...
Səni düşünürəm -
                      amma qəlbsiz,
səndən ötrü ağlayıram -
                        amma qəlbsiz,
döyünmür qəlbim
səni gördüyüm zaman
                         röyalarımda,
döyünmür qəlbim
      səndən söz açanda
                          bir adama,
necə istəmişdinsə,
                 elə də oldu-
                        artıq qəlbim yox,
mən onu
     bir uşağa verdim,
          oyuncaq kimi oynatsın deyə,
mən onu
       bir küçə itinə verdim,
                  qarnını doyursun deyə,
mən onu
      bir kirəmit parçası kimi
                suyun üzündə səkdirdim

  yanan gəmi kimi
                  batmasını gözlədim...
Necə istəmişdinsə,
                    elə də oldu -
                        artıq qəlbim yox...
Döyünmür
         köksümdə heç nə -
həsrətini çəkəndə,
        köhnə rəsmlərinə baxanda…
Necə istəmişdinsə,
             elə də oldu -
                    artıq qəlbim yox...

ASAN DEYİL, ƏLBƏTTƏ

Asan deyil, əlbəttə,
asan deyil, qarşı çıxmaq,
     üzün köhnələrkən aynalarda.
                                 
Asan deyil,
asan deyil, əlbəttə,
bir ovucu
   güclə dolduran ürəyinlə
                     həyata qarşı çıxmaq.
Asan deyil, əlbəttə, asan deyil,
                           işığı qaranlığın
                              ağzından almaq,
acı da çəkəcəksən,

qorxu da duyacaqsan,
nitqin də batacaq...
Amma
     hər şeyə
              köks gərib,
insanları sevməyi
       öyrənəcəksən, bir dənəm...


Mətin ƏROĞLU

HAYDI, OYAN

Haydı, oyan,
günəş
     nur çiləyir
               başının üstə,
dəniz,
    yosun ətirli dəniz
          masmavi ayna kimidi,
səhər yeli
         uçurtdu quşları
                            yuvalarından,-
nədi,
     indi sən
        bu türkünü
                    dinləməyəcəksən?
Haydı, oyan,
aydınlığa çıx -
                gözlərin işıqlansın,
bahar havası
                   dolsun ürəyinə,
yoxsul olsan da, oyan,
qərib olsan da, oyan,
madam ki, gözəlsən,
      gözəlliyi yaşatmaq üçün,
madam ki, ümidlisən,
         ümidi yaşatmaq üçün
oyan, haydı, oyan...
Dənizi dinlə -
      yaşamaqdan bəhs etsin,
torpağı dinlə -
     dostluqdan bəhs etsin,
göyü dinlə -
      sevgidən bəhs etsin...

Haydı, oyan,
nə olar, oyan...

Nevzat TEKİN

GECƏN XEYİRƏ QALSIN, GÜLÜM

Yatağın
      iyun buludutək
              yumşaq və bəyaz olsun,
yuxuda yolunu
                 eşqin yanından sal,
bir çay kənarında,
                  söyüd kölgəsində
ayaqları suya qoy,
əlində,
      Bursa malı,
                    bir tişə,
səhərə qədər
              ümidlərini yon.
Bir də məni düşün
                        yuxunda,
yəni,
     yumşaq, bəyaz
                       iyun buludunu,
yəni, çay kənarını,
yəni, söyüd kölgəsini,
yəni, yonduğun ümidlərini.

Və gecən
          xeyirə qalsın, gülüm.