Orxan Vəli Kanıkın şeirləri

DİLSUZ

BİR İŞ VAR

Hər zaman
        bu qədər gözəlmi
                         bu dəniz?
Hər zaman
        beləmi görünür göy üzü?
Hər zaman
         bu qədər gözəlmi
              bu qapı, bu pəncərə?
Yox, vallah, yox,
Deməli,
bir iş var bu işin içində...

 

ƏLİ VƏ ƏHMƏDİN HEKAYƏSİ

Çox qəribə hekayəsi var
                       Əli ilə Əhmədin:
Biri kənddə yaşayır,
Biri şəhərdə.
Və hər səhər
Şəhərdəki kəndə gedər,
                kənddəki şəhərə...

 

MÜFTƏ

Müftə yaşayırıq, müftə;
Hava müftə, bulud müftə;
Dərə-təpə müftə;
Yağış müftə, palçıq müftə;
Avtomobillərin
           içi yox, çölü müftə;
Kinoteatrların
           içi yox, çölü müftə;
Mağazaların
                vitrinləri müftə;
Pendir, çörək deyil,
                     acı su müftə;
Azadlıq baş bahasına,
                    əsirlik müftə;
Müftə yaşayırıq, müftə.


ÇOX ŞÜKÜR

Çox şükür,
                 insan var evdə;
Nəfəs var,
Ayaq səsi var,
Çox şükür, çox şükür.

 

MAQQAŞLI ŞEİR

Nə atom bombası,
Nə London konfransı;
Bir əlində maqqaş,
Bir əlində ayna -
Vecinə də deyil dünya.

DEYİL

Bilmirəm ki, necə anladım,

Necə, necə, sizə dərdimi.

Bir dərd ki, ürəklər acısı,

Bir dərd ki,

          düşmən başına da gəlməsin.

Eşq yarası desəm, deyil,

Çörək parası desəm, deyil.

Bir dərd ki...

Bir illət ki...

Bir mirət ki...

Tab gətirmək mümkün deyil.

*  *  *

Niyə, niyə liman deyincə

                  ağlıma dirəklər gəlir,

Niyə, niyə dəniz deyincə

       ağlıma yelkənlər gəlir?

 

Niyə, niyə

Mart deyincə - keçi,

Haqq deyincə - insan

gəlir ağlıma?

Və niyə qoca dəyirmançı,

əstəğfürullah,

şəkk etmədən

              inanır Allaha?

 

Və niyə küləkli havalarda

Yağış,

      elə hey çəpinə yağır?

 

BİZİM KİMİ

Əcaba,

bir tank

    nə görür yuxusunda

            və bir təyyarə

                        nə düşünür

                             tək qaldığı zaman?

            Həp bir ağızdan

            türkü oxumağı

                 sevməzmi qaz maskaları

                                         Ay işığında?

           

            Və tüfənglərin

                 mərhəməti yoxdurmu,

            heç olmasa, biz insanlar qədər?

 

CAVAB

Aclıqdan bəhs edirsən,

Demək ki, kommunistsən.

Demək ki,

            bütün binaları

                  sən yandırmısan,

İstanbuldakıları da,

Ankaradakıları da...

Vay... Nə donuz imişsən sən!

 

BAYRAQ

İxtisarla

Ey müharibə meydanında

Ovucları qanımla dolan,

Başı bədənimin altında,

Ayağı qolumun

                        üstündə qalan

Və cansız halda uyuyan,

                        insan qardaşım,

Nə adını bilirəm,

Nə günahını...

Bəlkə eyni ordunun əsgərləriyik,

Bəlkə də, düşmənik, kim bilir...

Bəlkə də, tanıyırsan:

Mən İstanbulda şərqi söyləyən,

Hamburqda

                təyyarə qəzasına uğrayan,

Majinoda yaralanan,

Afinada aclıqdan ölən,

Sinqapurda

               əsir düşən adamam.

Alın yazımı mən yazmadım.

Amma, ən azı,

      alın yazımı

            yazanlar qədər bilirəm

Çiyələkli dondurmanın dadını,

Caz musiqisindəki fərəhi

Və məşhur olmanın əzəmətini.

Sən də nemətləri

            pis tanımırsan, sanıram:

Çay,

Kökə,

Zeytun yağı sürtülmüş enginar,

Mayonezli kəklik,

Bir qədəh

Black and White viski…

İnsan qardaşım,

İyirmi illik yürüş

    bir güllənin hökmü ilə

        Xarkov çöllərində sona yetdi.

Qismət…

Nəsibimiz bu imiş…

Amma bir bayraq

            gətirdik buraya qədər.

İnşallah,

daha da irəliyə apararlar…

 

DAĞBAŞI

Dağın başındasan;

Günün - dərd, günün - həsrət,

Axşam olmuş,

Günəş batmış,

İçməyib də nə edəcəksən?

 

DEDİ-QODU

Kim dilə-dişə salmış məni -

Süleyhaya vurulmuşam deyə?

Kim görmüş, kim,

Elifi öpdüyümü,

Yol kənarında

            günün günorta çağı?

Əvvəl Məlahəti almışam,

      Sonra da Tükəzbanı, eləmi?

Kimin qolunu

       çimdikləmişəm tramvayda?

Hə, bir də, guya,

Qalata körpüsünə dadanmışam,

Axşam-səhər demədən ordayam...

Çək,

   atam, anam,

      bunların üstündən

                   bir qələm çək...

Bir gün

Nihalı bir qayığa mindirib,

Türkü söyləyə-söyləyə

Günəşin doğduğu

                     yerə gedəcəyəm...

 

QÜSSƏLƏNİRƏM

Məktub alıram - qüssələnirəm;

Mey içirəm - qüssələnirəm;

Üsküdarda

"Kazımın türküsü"nü oxuyarlar -

                        qüssələnirəm.

Nə olacaq bunun axırı?

Bilmirəm... Bilmirəm... Bilmirəm...

 

KÖLGƏM

Usandım

            illərdir sürükləməkdən

                        səni yanımca,

Bir az da

            bir-birimizdən

                            ayrı yaşayaq -

Sən təkbaşına,

Mən təkbaşıma...

 

GÖZƏL HAVALAR

Məni bu gözəl havalar məhv etdi,

Belə havada

                  ərizə yazdım,

                           çıxdım işdən,

Belə havada alışdım

            siqaret çəkməyə.

Belə havada aşiq oldum.

Belə havada unutdum

            evə duz-çörək aparmağı.

Belə havada şiddətləndi

             şeiryazma xəstəliyim.

Qərəz,

     bu gözəl havalar

            məhv etdi məni.

 

HÜRRİYYƏTƏ DOĞRU

Gün doğmamışdan,

Dəniz hələ masmaviykən

            çıxacaqsan yola,

Əllərində kürəkdən

      bərk-bərk yapışmaq ehtirası,

İçində bir iş görməyin sevinci,

Gedəcəksən,

Suların çalxalandığı yerdə

Balıqlar çıxacaq qarşına,

Sevinəcəksən.

Toru silkələdikcə,

Dəniz gələcək əlinə, pul-pul.

Birdən üfüqdə -

    qağayıların ruhlarının

                     susduğu yerdə

            qiyamət qopacaq!

Dəniz qızımı deyirsən,

                su pərisimi deyirsən,

Bayramlarmı,

Seyranlarmı deyirsən,

Tellərmi,

Duvaqlarmı deyirsən,

Eheyyy?

Düşünmə ki,

       arxada gözləyənin var -

At özünü dənizə!

Dörd yanın hürriyyət!

Qayıq ol, yelkən ol,

                      balıq ol, su ol,

Get

   gedə bildiyin yerə!

 

İNTİHAR

Kimsə hiss etmədən ölməliyəm,

Ağzımın kənarında

Bir parça qan olmalıdı.

Məni tanımayanlar

"Mütləq birini sevirmiş"

            deməlidilər,

Tanıyanlar isə: "Zavallı,

     neyləsin, çox səfalət çəkdi..."

Amma əsl səbəb

Bunların heç biri olmamalı.

 

BİRDƏN-BİRƏ

Hər şey birdən-birə oldu:

Göy üzü birdən-birə,

gün işığı birdən-birə,

qırmızı birdən-birə,

mavi birdən-birə.

 

Hər şey birdən-birə oldu:

Burdən-birə

            qalxmağa başladı

                       duman torpaqdan.

 

Hər şey birdən-birə oldu:

düymə birdən-birə,

tumurcuq birdən-birə,

meyvə birdən-birə.

 

Hər şey birdən-birə oldu:

oğlan birdən-birə,

qız birdən-birə,

yollar birdən-birə,

səhralar birdən-birə,

pişiklər birdən-birə,

İnsanlar birdən-birə...

Eşq birdən-birə oldu,

Sevinc birdən-birə.

 

SARI SAÇLI ÇOCUQ

Döyüşə gedən

         sarı saçlı çocuq!

Belə gözəl-göyçək də dön;

Dodaqlarında dəniz qoxusu,

Kirpiklərində duz -

Döyüşə gedən

         sarı saçlı çocuq!

 

HƏYAT BELƏDİR ZATƏN

Bu evin bir köpəyi vardı,

tükü qıvırcıq-qıvırcıqdı,

adı Consondu,

öldü.

Bu evin

     bir də bir pişiyi vardı,

adı Maviş,

günlərin bir günü

                    yoxa çıxdı.

Bu evin bir qızı vardı,

suya getdi,

sudan gəldi,

gəlin oldu.

Bu evin bir kiçik oğlu da vardı,

Sinifdən-sinfə keçdi,

maşallah.

Bu evin, nə deyim,

      bu bir il içində

         başına gələnlər çox oldu,

             acıdan acı, şirindən şirin…

Həyat belədir zatən.

 

HOU LU-LU

İstərəm mənim də

               əcaib isimləri

heç eşidilməmiş

       zənci arkadaşlarım olsun,

Onlarla

Madaqaskar limanlarından

                Çinə qədər səfər edim.

İstərəm içlərindən biri

Gəminin göyərtəsində

      ulduzlara baxıb,

      "Hoy lu-lu" türküsünü

                 oxusun hər gecə.

 

Və bir gün qəfildən

birinə

     rast gəlmək

                  istərəm Parisdə...

 

*  *  *

 

Dənizlərimiz var -

                  günəş içində,

Ağaclarımız var -

                 yarpaq  içində,

Səhər-axşam gedib-gələrik

Dənizlərimizlə

            ağaclarımızın arasında.

 

QATAR SƏSİ

Qəribəm,

Nə bir gözəl var,

            ovutsun könlümü

                            bu şəhərdə,

nə də bir tanış çöhrə.

Bir qatar səsi eşitdimmi,

İki gözüm -

İki çeşmə.

 

SİZİN ÜÇÜN

Sizin üçün, qardaşlarım,

Hər şey sizin üçün,

Gecə də sizin üçün,

gündüz də.

Gündüz gün işığı,

            gecə Ay işığı,

Ay işığında yarpaqlar,

Yarpaqlarda maraq,

Yarpaqlarda ağıl,

Gün işığında min bir rəng,

Sarılar da sizin üçün,

                        pəmbələr də.

Bədənin ovucdakı

yumşaqlığı,

istiliyi,

yuxudakı rahatlıq,

Səhər-səhər

mərhabalar sizin üçün,

Sizin üçün limanda

                yellənən fənərlər,

günlərin adları,

ayların adları,

qayıqların rəngi sizin üçün,

poçtalyonun çantası sizin üçün.

Alınlardan axan tər,

Cəbhələrdə atılan güllə,

Sizin üçün məzarlar,

                         məzar daşları,

Həbsxanalar,

qandallar,

            edam cəzaları,

            Sizin üçün,

Hər şey sizin üçün, qardaşlarım.

 

ROMANTİKA

Ağlasam, səsimi duyarmısınız

misralarımda?

Toxuna bilərsinizmi göz yaşlarıma

əllərinizlə?

 

Bilməzdim türkülərin

                         bu qədər gözəl,

            sözlərin bu qədər

                                         gücsüz olduğunu,

bu dərdə

             düşməmişdən əvvəl.

 

Bir yer var, bilirəm,

Orda,

Hər şeyi demək mümkün.

Yaxınlaşıram, yaxınlaşıram...

Amma deyə bilmirəm.

 

BAYRAM

Bu gün top atılarkən

Evdən qaçıb,

İstiqlal caddəsinə gedəcəyəm,

Qarğalar, nə olar,

Anama deməyin:

Sizə halva alaram,

Kökə alaram, şirniquşu alaram,

Sizi yelləncəyə mindirərəm,

Alın,

yumru daşım da sizin olsun -

Qarğalar, nə olar,

Anama deməyin,

Bu gün top atılarkən

Evdən qaçıb,

İstiqlal caddəsinə gedəcəyəm.

 

GÜN OLUR

Gün olur,

Dənizdən yenicə çıxmış

             torların yosun ətrinə

                                               qoşulub gedirəm,

O ada sənin, bu ada mənim.

 

Dünyalar var, ağlınıza da gəlməz,

Çiçəklər gurultuyla açar,

Gurultuyla qalxar

                        buğ torpaqdan.

Hələ qağayılar, hələ qağayılar,

Zeytun gözlərində təlaş, təlaş...

 

Gün olur,

      təpədən-dırnağa mavi,

Gün olur,

təpədən-dırnağa günəş,

Gün olur, heç nə, dəli kimi...

 

QUYRUQLU ŞEİR

Bizimki tutmaz, qardaşım,

Sən ciyərçi pişiyi,

              mən küçə pişiyi.

Sənin yeməyin qalaylı qabda,

Mənim yeməyim aslan ağzında.

Sən yuxunda eşq görürsən,

Mən sümük.

Amma sənin işin də

                        asan deyil,

Asan deyil, yəni,

Allahın verdiyi

      hər gün quyruq bulamaq.

 

MACƏRA

Kiçik idim, lap kiçik idim,

Qarmağı atdım dənizə;

Bir ürpəşdi,

            bir ürpəşdi balıqlar -

Dənizi gördüm.

 

Bir çərpələng düzəltdim,

                        telli-duvaqlı,

Quyruğu göy qurşağı rəngində,

Uçurtdum havaya -

Göy üzünü gördüm.

 

Böyüdüm, işsiz qaldım,

                         ac qaldım,

Pul qazanmaq gərəkdi,

Girdim insanların arasına,

İnsanları gördüm.

 

Nə yardan keçərəm, nə səndən,

Nə dənizdən, nə göy üzündən.

Amma...

İmkan vermir keçim dərdi.